Dit artikel verscheen in kortere vorm in de nieuwe Skepter, het tijdschrift van Stichting Skepsis.

Bescherm jezelf tegen zowel de zon als online onzin

Als je mijn artikelen kunt waarderen, dan is Skepter zeker iets voor jou, aangezien daarmee elk kwartaal zo’n zestig heerlijke pagina’s over wetenschap en kritisch denken op de deurmat vallen. Over bijvoorbeeld de onderbouwing van buitengewone beweringen en allerhande drogredenen die je om de oren vliegen.

Neem hier een abonnement.

Huidkanker toch veroorzaakt door zonnebrandcrème?

Ze dachten op menig vertederende complotwebsite dat ze die vermaledijde wetenschap weer eens tuk hadden.

“Zie je wel! We zijn allemaal al die tijd voorgelogen! Uit de grootste studie naar zonnebrandcrème ooit met 470000 deelnemers blijkt dat de kans op huidkanker juist stijgt als je zonnebrandcrème smeert! Met maar liefst 292 procent! Niet de zon, maar de zonnebrand veroorzaakt dus huidkanker!”

Dat moet toch wel frustrerend zijn, lijkt mij, als je wetenschapper bent. Doe je uitgebreid onderzoek, interpreteer je alles zo zorgvuldig mogelijk, schrijf je er een uitgebreid paper over, wordt het gepeerreviewed en alles. En alsnog wordt er online een draai aan je resultaten gegeven die helemaal nergens op slaat.

Hoe vaak je in de media ook roept dat de conclusie die anderen trekken niet klopt.

Grote biobankstudie

Ik heb het in deze over de grote UK Biobank-analyse naar huidkanker uit 2023.1

470.000 mensen vulden een vragenlijst in bij inschrijving van de biobank, waarin ze bijvoorbeeld aan moesten geven of en in welke mate ze aan enige vorm van bescherming tegen de zon deden: “Do you wear sun protection (e.g. sunscreen lotion, hat) when you spend time outdoors in the summer?”

Hier vallen dus ook petjes onder en bijvoorbeeld ook uv-kleding. Als je dezelfde logica hanteert, zou een petje dus ook huidkanker veroorzaken, ofzo? Ik hoop het toch niet.

Maar inderdaad, mensen die invulden dat ze aan een bepaalde vorm van bescherming deden zoals uv-kleding of een petje of dus zonnebrandcrème, hadden volgens deze cijfers dus vaker huidkanker.

Tot wel 292 procent meer kans op een melanoom in het uiterste geval, zo kunnen we lezen bij de resultaten.

RR=1.36~3.92, waarbij 3.92 een stijging is van 292 procent

Kanttekeningen

Wat is hier aan de hand? Hoe kan dit? Vaker smeren zorgt voor meer huidkanker?

Ten eerste, bij maar een paar duizend van deze 470000 deelnemers is uiteindelijk ooit, voorafgaand aan de inschrijving of in de jaren erna, huidkanker geconstateerd. Binnen die paar duizend huidkankerdiagnoses ging de betreffende 292 procent inderdaad op.

Maar de getallen 470.000 en 292 procent gaan dus helemaal niet over dezelfde data. Iemand die anders stelt, heeft hoogstwaarschijnlijk het onderzoek helemaal niet gelezen. Maarja, juist voor mensen die nooit onderzoeken lezen klinken gigantische aantallen proefpersonen natuurlijk megabetrouwbaar in de oren. Terwijl gigantische populaties niet per se problemen wegnemen als statistische stoorzenders of omgekeerde causaliteit.

En ja, same shit, different study, dat is natuurlijk ook hier aan de hand. De correlatie tussen huidkanker en gebruik van zonnebescherming bewijst geenszins een oorzakelijk verband.

Shit. Correlatie is niet hetzelfde als causaliteit? Had je dat niet ff kunnen zeggen vóórdat ik de zon in ging?

Want wie smeren er zich meer in? Mensen met een bleke huid, mensen die snel verbranden of mensen die bijvoorbeeld buiten werken. Nu net de groepen die ook sneller huidkanker krijgen. Iemand die jaren geleden de diagnose huidkanker had gekregen en daarom nu rigoureus smeert, had dus zowel achter huidkanker een vinkje staan als achter het gebruik van zonnebescherming. Maar die huidkanker komt dus niet door de pet of de zonnebrandcrème, zo mag hoop ik duidelijk zijn. Of bestaat de brandweer uit pyromanen en veroorzaken oranje pylonnen verkeersongelukken? Voor dit soort factoren is in deze cijfers niet gecorrigeerd.

De auteurs noemden dit fenomeen later de sunscreen paradox: in groepen die meer smeren is er inderdaad soms een hogere incidentie van huidkanker.

Paradoxaal: ja. Maar betekent dat dat zonnebrandcrème juist de kanker veroorzaakt? Nee. De auteurs benadrukken zelfs in het stuk dat het vooral verstandig is je zo goed mogelijk in te smeren om je te beschermen tegen de schadelijke gevolgen van uv-straling, in de discussie-sectie.

Dit zegt vrijwel alles. Mensen pompen dit onderzoek rond om te beargumenteren dat je je dus niet moet insmeren en hebben dus overduidelijk niet eens de moeite genomen het fatsoenlijk te lezen.

Dan hadden ze namelijk ook geweten dat dit helemaal geen onderzoek naar de effectiviteit of zelfs schadelijkheid van zonnebrandcrème is. De auteurs onderzochten genetische variaties die bijdragen aan huidkanker, zoals de titel van het paper al zegt. En als je dat goed in kaart wil krijgen, moet je dus ook corrigeren voor allerlei stoorzenders. Zoals geslacht, leeftijd, haarkleur, huidtype, zonnebankgebruik, verbrandingen in de jeugd. En dus of deelnemers aan zonnebescherming doen.

Dat is hoe je iets zorgvuldig onderzoekt. En dan is het ook niet zo vreemd dat er een paar opmerkelijke correlaties opduiken. Maar aangezien je die verder niet onderzoekt, ga je daar geen conclusies aanhangen. Want als je die dus wel specifiek zou onderzoeken, zou je dus zoals gezegd voor allerlei factoren moeten corrigeren, zoals de hierboven genoemde.

Klinisch onderzoek

In het verlengde daarvan: als je écht zou willen weten wat het effect is van zonnebrandcrème op huidkanker, zou je gewoon een grote groep mensen in tweeën moeten delen en zich op verschillende manieren laten insmeren.

En hey, gelukkig bestaat zo’n studie gewoon!2

In het Australische Nambour werden ruim 1.600 mensen door loting in twee groepen verdeeld: de ene smeerde zich 4,5 jaar lang dagelijks in, de andere naar eigen inzicht. Na tien jaar volgen bleken plaveiselcelkanker en melanoom fors gedaald, terwijl basaalcelkanker gelijk bleef. Nergens ging het dus omhoog.

Dat is uiteraard niet de enige literatuur die beschikbaar is. Een overzicht van 28 onderzoeken3 uit 2019 naar melanoom liet zien dat juist als er wel goed gecorrigeerd wordt voor huidtype en blootstelling, het beschermende effect van zonnebrandcrème als een paal boven water staat.

Big Zonnebrandcrème?

Dus, zijn we voorgelogen door de Big Zonnebrandcrème die ons allemaal huidkanker geeft?

Nee, er is gewoon een studie gekaapt, waaruit een enkele covariabele is gepeuterd die vervolgens is opgeklopt tot krantenkop. Waardoor het verhaal iets werd dat de auteurs juist helemaal niet stelden. Wel worden we voorgelogen door mensen die pretenderen “eigen onderzoek” te doen, maar op een of andere manier niet eens de moeite nemen om een enkel onderzoek daadwerkelijk te lezen.

Als dit onderzoek iets bewijst, is het dat wel.

Misschien wordt het tijd dat deze mensen dit stuk eens lezen.

Kan je dit gratis artikel waarderen?

Overweeg dan een donatie, als je mij financieel wil steunen. Of beter nog: word lid van de betaalde nieuwsbrief, dan krijg je er iets voor terug.

Of neem dus een abo op Skepter, daar worden we allemaal beter van :)

1

Jeremian R, Xie P, Fotovati M, Lefrançois P, Litvinov IV. "Gene–Environment Analyses in a UK Biobank Skin Cancer Cohort Identifies Important SNPs in DNA Repair Genes That May Help Prognosticate Disease Risk." Cancer Epidemiol Biomarkers Prev. 2023;32(11):1599–1607. DOI: 10.1158/1055-9965.EPI-23-0545
UK Biobank publicatiepagina

2

Green AC, Williams GM, Logan V, Strutton GM. “Reduced Melanoma After Regular Sunscreen Use: Randomized Trial Follow-Up.” Journal of Clinical Oncology. 2011;29(3):257–263. DOI: 10.1200/JCO.2010.28.7078

3

Rueegg CS, Stenehjem JS, Egger M, et al. “Challenges in assessing the sunscreen–melanoma association.” International Journal of Cancer. 2019;144(11):2651–2668. DOI: 10.1002/ijc.31997

Veroorzaakt zonnebrandcrème dan toch…