De NRC publiceerde vorige week een opiniestuk over alternatieve therapieën.
Hierin schrijft de auteur, NRC-journalist c.q. interviewer Anouk Kragtwijk, dat we meer van deze therapieën gebruik zouden moeten durven maken en dat alternatieve therapieën de innovatie in de zorg stuwen. En dat het reguliere circuit ook niet perfect is en dat we alternatieve behandelingen meer moeten omarmen. Dit alles opgetuigd met een eigen anekdote, tal van onjuistheden, drogredenen en niet weten wat ‘alternatief’ eigenlijk betekent.
Net als deze therapieën zelf lijkt het stuk op het oog nog enigszins redelijk en logisch, maar zodra je er met wat gezond verstand, logica en her en der een acupuntuurnaald doorheen prikt, blijft er helemaal niks van over.
De auteur in kwestie is ook cabaretière, dus ik heb ergens nog de hoop dat het een of andere satirische stunt is. Ik ben in ieder geval verbaasd dat NRC dit zo publiceert.
Bast
De pret begint al bij de foto die boven het stuk staat, van een boomschors. Met als onderschrift:
“De bast van de witte abeel, een boomsoort die in de traditionele kruidengeneeskunde gebruikt wordt tegen klachten als pijn en ontstekingen, koorts en verkoudheids- en luchtwegklachten”
Aanhangers van alternatieve behandelingen mogen graag pronken met de geneeskrachtige werking van dit soort gebbetjes in de natuur. Een bloem, een schors, een plant, een magische drol. Alsof dat het nut van reguliere geneeskunde en medicijnen onderuit haalt. Maar het haalt juist haar eigen punt onderuit: reguliere wetenschap onderzoekt kruidengeneeskunde wel, maar neemt alleen mee wat wel werkt en laat de rest links liggen. De rest noemen we alternatief.
Uit witte abeelbast wordt bijvoorbeeld salicine gewonnen, iets wat je lichaam omzet in salicylzuur. De farmacie heeft hier vervolgens acetylsalicylzuur van gemaakt, wat we beter kennen als aspirine. Dat dus inderdaad werkt tegen koortsklachten, pijn en ontstekingen. En het voordeel van aspirine? Dat je het exact kunt doseren, zodat je ook exact weet wat je binnenkrijgt. En dat het stabiel is.
Dat sommige facetten van alternatieve takken uiteindelijk bleken te werken, is geen reden om de hele reutemeteut maar te omarmen. Deze bast staat dus niet symbool voor alles wat alternatief is, het is juist symbool voor hetgeen dat eruit sprong en iets nuttigs had te bieden. In tegenstelling tot wat we nu als alternatief zien.
Een van de belangrijkste eigenschappen van pleitbezorgers van alternatieve habibabi, is het bovennatuurlijke talent te allen tijde volledig verstoken te blijven van voortschrijdend inzicht. Allergisch ervoor te zijn, zelfs. En ook niet te snappen wanneer dit systematisch wordt toegepast.
Door het hele artikel heen worden zo juist facetten van de reguliere geneeskunde en wetenschap gepresenteerd als winst voor de alternatieve hoek. Maar dat zijn het helemaal niet, zoals ik telkens zal uitleggen.
Ik betwijfel overigens of het wel daadwerkelijk een foto van een bast van een witte abeel. Die ziet er namelijk zo uit (een greep uit Google Afbeeldingen):
De foto van NRC zou eventueel van het onderste gedeelte van de boom kunnen zijn, die is vaak ruwer en minder wit. En eerlijkheid gebiedt te zeggen dat de beschrijving van deze foto zo in menig beeldbank is terug te vinden. Dus de kans bestaat dat het alsnog de witte abeel is. Maar dan dus exact niet het witte deel van de bast zijn en ook exact niet het deel waar de salicine doorgaans uit wordt gewonnen. Enfin, bijzaak.
Hoe dan ook een exemplarische beeldkeuze.
Titel
Dan de titel, die het smörgåsbord aan denkfouten prachtig illustreert.
“We moeten alternatieve therapieën durven gebruiken - als broccoli, niet als pil”
Deze titel wordt later uitgediept, wanneer ze schrijft:
“Geen weldenkend mens grijpt naar broccoli om kanker te behandelen, maar om de ziekte te voorkomen is gezond eten een belangrijk instrument.
Ik denk dat alternatieve geneeswijzen eerder broccoli zijn dan een pil. Die houding heeft ook invloed op hoe we onderzoek doen naar alternatieve geneeswijzen. We zouden mensen die bijvoorbeeld eens in de zoveel tijd acupunctuur gebruiken op langere termijn in de gaten moeten houden, zoals we dat ook doen bij sporten en eten. Nu wordt er vooral op de korte termijn getest.”
Broccoli staat dus symbool voor een gezonde leefstijl en gezonde voeding. En dat is preventie. En gewoon wetenschappelijk aangetoond. Dus niet alternatief.
Want als iets aantoonbaar effectief is, dan noemen we het dus niet meer alternatief. Dit is iets wat de auteur ook niet lijkt te snappen. En ja, het is dus mogelijk dat bepaalde behandelingen nu nog alternatief zijn en misschien in de toekomst niet meer. Maar dat is inmiddels uitzondering, niet regel. De auteur heeft het vooral over een waslijst aan onzinnige behandelingen waarvan de vermeende werking lang en breed is weerlegd.
Alternatieve behandelingen zijn dus noch broccoli, noch een pil. Want voor zowel de broccoli als de pil (geïmpliceerd en natuurlijk afhankelijk van context) is er bewijs van een positieve impact op de gezondheid.
Daarbij, alternatieve behandelingen zijn per definitie behandelingen, niet preventie. Je droogt jezelf ook niet af met een paraplu. Je behandelt een beenbreuk ook niet met een fietshelm.
Je kunt best mensen volgen die langere tijd acupunctuur gebruiken, zoals de auteur voorstelt. En als je concludeert dat deze gemiddeld iets gezonder zijn, wat dan? Dan heb je waarschijnlijk voor de zoveelste keer geïllustreerd dat mensen die alternatieve behandelingen bezigen soms meer bezig zijn met hun gezondheid in het geheel. Dan heb je een correlatie gevonden. Hoera. Niets nieuws.
Het zegt niks over de preventieve aard van acupunctuur. Als je acupunctuur en specifiek de impact op de gezondheid ervan onder de loep wil nemen, doe je dat met bijvoorbeeld gerandomiseerde klinische onderzoeken. In plaats van alleen observationeel te kijken. En zodra je dat doet, zie je dat het gros van al die behandelingen (homeopathie, bioresonantie, etc) niet echt werken, wat dus weer exact de reden is dat we ze alternatief blijven noemen. En wat ook maakt dat het vrij weinig zin heeft ze preventief in te zetten. Het doet namelijk allemaal niet echt iets voor het lichaam.
Acupunctuur
Sterker nog, om nu maar alvast haar heel acupunctuurverhaal onderuit te halen: ook acupunctuur doet als specifieke behandeling zelf niets. Uit klinische onderzoeken1 2 waarin bijvoorbeeld nepnaalden worden gebruikt die de huid niet doordringen, blijkt dat er geen verschil is tussen daadwerkelijke acupunctuur en een fopvariant.
Wat waarschijnlijk wél voor een klein effect zorgt is het circus eromheen: de aandacht die een patiënt wordt gegeven, even rustig op een tafel liggen, de verwachting van een behandeling, etc. Dat ontkent niemand. Daar ligt juist de kracht van alternatieve behandelingen en de zwakte van het reguliere systeem: de aandacht voor de patiënt en wat niet al. Iets wat acupunctuur ontegenzeggelijk levert.
En daar kun je prima een pleidooi voor houden: meer aandacht voor patiënten, voor hun zorgen, etc. Maar in het kielzog daarvan alternatieve behandelingen aanprijzen, is de plank grandioos misslaan. Dat is als roken aanprijzen, omdat nicotine je alerter kan maken. Of friet als gezond bestempelen omdat er vitamine C in zit.
Er wordt dus multidimensionaal gesjoemeld. Alternatieve behandelingen zijn niet preventief en niet effectief.
Door de vergelijking met broccoli in de titel krijgen ze ineens wel een zweem van legitimiteit, want ja, broccoli is hartstikke gezond. En broccoli is voor de beeldvorming natuurlijk wel lekker, het geeft een veel heilzamer en natuurlijker gevoel dan die vermaledijde “chemische” pil.
Tekst gaat (nog veel) verder na onderstaande schaamteloze zelfpromotie.
Schaamteloze zelfpromotie
Uiteraard lees ik NRC niet voor m’n lol. Kun je dit gratis artikel waarderen?
Overweeg dan een donatie, als je mij financieel wil steunen. Of beter nog: word lid van de betaalde nieuwsbrief, dan krijg je er iets voor terug. Van het geld zal ik geen abonnement op NRC nemen.
Introductie
En dan zijn we nog niet eens begonnen aan het stuk zelf.
Pleidooien voor alternatieve behandelingen vinden vaak hun oorsprong in het falen van de reguliere zorg. Dat is begrijpelijk. Wetenschap weet niet alles en het reguliere systeem kan niet elke klacht oplossen. Dat pretendeert ook niemand.
Sterker nog: je zou een prachtig betoog kunnen optuigen over hoe het falen van het reguliere systeem voor met name vrouwen, deze uiteindelijk de alternatieve hoek in jaagt. Vrouwen zijn decennialang ondervertegenwoordigd in klinische onderzoeken.3 4 En daadwerkelijke fysieke klachten zijn lang weggewuifd als psychisch. De wetenschappelijke kennis van het vrouwenlichaam loopt daarom ook hopeloos achter. Maar daar gaat dit stuk niet over. Dat betekent ook niet automatisch dat de alternatieve hoek iets werkzaams te bieden heeft. En ja, haar persoonlijke ervaring is natuurlijk klote. Dit gun je niemand en ik ben blij voor haar dat haar klachten uiteindelijk zijn verholpen.
De ironie wil dat deze klachten juist zijn verholpen door een reguliere behandeling, niet iets alternatiefs, zo zal aan het einde blijken.
Ze beschrijft de wereld van alternatieven zelf om te beginnen met allerlei laatdunkende termen, als irrationelen en kwakzalvers. Ik zou deze wereld niet eens zo beschrijven, omdat er ook best wat dingen tussen kunnen zitten die niet per se irrationeel zijn of het predicaat kwakzalverij verdienen, maar goed. Vervolgens bestempelt ze deze mensen als mensen die ‘anders durven te denken over gezondheid’.
Eentje uit het boekje: als je geen inhoudelijke poot hebt om op te staan, noem je jezelf ‘andersdenkend’ en voilà, iedereen die geen zin meer heeft in je metafysische geleuter is ineens intolerant, omdat diegene niet openstaat voor andere denkbeelden. Maar kwakzalverij behelst niet een ander denkbeeld. Het is een aantoonbaar onjuist denkbeeld. En als journalist mag je het onderscheid best weten. Wetenschap is ook vandaag geen mening.
Vervolgens vindt ze de veroordeling naar deze mensen die ze zelf allerlei veroordelende termen toeschrijft, opvallend, omdat deze ervan uitgaat dat er een arts is die überhaupt kan helpen. Maar niemand zegt dat een arts kan helpen bij letterlijk elke klacht. De veroordeling komt vooral uit het gegeven dat dit vaak onzinnige behandelingen zijn, die geen enkele inhoudelijke basis hebben en puur erop zijn gericht wanhopige mensen de zakken leeg te kloppen. Hoe vervelend het ook is dat een reguliere arts je ook niet kan helpen.
Wat verder opvalt aan deze passage is dat ze bij meerdere alternatieve behandelaren heeft geshopt, zoals acupuncturisten, natuurgenezers en osteopaten. Aan het einde blijkt echter dat ze alleen is geholpen door een reguliere arts met bijscholing in de orthomoleculaire hoek. Dus de acupunctuur, de osteopathie en de natuurgenezing hebben uiteindelijk ook niks voor d’r gedaan? Dat blijft helemaal onbesproken. Weer een eigen doelpunt.
EMDR
Waar te beginnen.
Francine Shapiro behaalde haar doctoraat in psychologie en is dus niet gepromoveerd in de Engelse taal. Peter Bügel schreef het betreffende artikel niet in 1989, maar in 1994.
EMDR, Eye Movement Desensitization and Reprocessing, is inderdaad een psychotherapie die kan worden ingezet bij de verwerking van trauma. Een patiënt haalt daarbij de traumatische herinnering op terwijl hij wordt blootgesteld aan een ritmische prikkel, bijvoorbeeld tikjes op de handen of een geluid dat afwisselend links en rechts klinkt. In de klassieke vorm volgt de patiënt met de ogen de heen en weer bewegende vingers van de therapeut.
Shapiro gaf hier als verklaring voor dat de oogbewegingen een soort verwerkingssysteem in de hersenen activeren en het geheugen belasten, vergelijkbaar met REM-slaap. Maar hier gaat het dus exact mis, juist deze verklaring is nooit heel hard onderbouwd.
De effectiviteit5 van EMDR die niet valt te betwisten, wordt vooral gestut door de elementen die het leent van zogeheten exposure-therapie. Waarin de patiënt in een veilige, gecontroleerde omgeving weer wordt blootgesteld aan het trauma. En het trauma langzaam afvlakt.
Als je kijkt naar onderzoek6 naar EMDR mét en zonder oogbewegingen, blijkt dat deze oogbewegingen geen meerwaarde hebben. Al is er ook onderzoek7 dat wel iets van een effect vindt. Dat deel is dus nog niet geheel duidelijk, maar in ieder geval omstreden.
EMDR is dus, kort door de bocht, een reguliere therapie met een alternatief sausje. Dat vervolgens weer wordt gebruikt in een pleidooi voor alternatieve therapieën. Net als het verhaal over aspirine.
En het feit dat Shapiro een achtergrond heeft in neuro-linguïstisch programmeren (NLP) en EMDR hierop heeft gebaseerd, brengt het mooi samen. NLP is pseudowetenschap. Punt. Het is aannemelijk dat het deel van EMDR dat hierop volgens haar eigen bron8 is gebaseerd, de oogbewegingen, hier vandaan komt. En dat is dus nog steeds niet goed onderbouwd. Het enige wat maakt dat EMDR werkt, is het bewezen effectieve exposure-aspect van EMDR. Regulier. Niet alternatief.
Mindfulness
Het citaat van Ronald van den Berg is inderdaad zo terug te lezen in het gelinkte artikel op rtl.nl:
Maar in de alinea erboven zegt hij dit:
Het werd dus, specifiek voor de klachten die de auteur noemt in haar stuk, helemaal niet weggewuifd. Het werd juist erkend, door een psychotherapeut, wat heet, bestuurslid van de Vereniging tegen de Kwakzalverij. Juist een scepticus bij uitstek, die zij zélf opvoert in haar stuk om te illustreren dat het reguliere systeem star en bekrompen is.
Belangrijker voor de inhoud: hier wordt wederom ten onrechte een doorbraak aan de alternatieve hoek toegedicht. Mindfulness is namelijk niet ontstaan in de alternatieve sector, maar juist vanuit de wetenschap. Moleculair bioloog Jon Kabat-Zinn ontwikkelde9 Mindfulness-Based Stress Reduction (MBSR) aan de University of Massachusetts in een klinische setting. Weliswaar met meditatietechnieken geïnspireerd door het boeddhisme.
Mindfulness-Based Cognitive Therapy (MBCT), ofwel de vorm van mindfulness die wordt genoemd in de richtlijnen en waar de auteur dus op doelt, is ontwikkeld10 door Teasdale, Segal en Williams, klinisch psychologen.
Daar moeten we zelfs een kanttekening bij plaatsen. Het bewijs dat er is voor mindfulness helemaal niet zo verbluffend als dat de meeste denken.11 Ook juist voor de inzet van mindfulness bij depressie is vooralsnog het bewijs schommelend en zeker niet onomstreden.
Wederom winst voor het reguliere systeem en een eigen doelpunt voor de auteur.
Malariamedicijn
Weer een feitelijke onjuistheid. Salicylzuur is niet de werkzame stof van aspirine. En wordt ook nog eens niet door de boom aangemaakt. Wat door de boom aan wordt gemaakt is, zoals gezegd, de stof salicine. Dat wordt na inname door het lichaam omgezet in salicylzuur. De werkzame stof in aspirine is acetylsalicylzuur, niet salicylzuur.
Het punt over de Chinese farmacoloog Tu Youyou is ook compleet verdraaid. Het wordt hier gepresenteerd als wederom een winst voor alternatieve methoden en traditie, maar is, als je het hele verhaal12 opschrijft, eerder het omgekeerde. Ze screende kortweg 2000 kruidenrecepten en maakte op basis daarvan 380 extracten uit 200 kruiden. Hoeveel recepten leverde iets bruikbaars op? Een.
De traditionele bereiding van deze zomeralsem, koken of extractie met heet water, zorgde er juist voor dat de werkzame stof werd vernietigd. Pas toen Youyou op lage temperaturen deze zomeralsem bewerkte, bleef het intact. Op dit idee kwam ze na het lezen van een oud geschrift van Ge Hong, waarin het kruid koud wordt uitgeknepen.
En dan nog was het ook nog eens giftig. Dus moest er nog een en ander uit verwijderd worden, waarna de stof werd geïsoleerd en benoemd. Na tig optimalisatiestappen was daar extract nummer 191, met 100 procent effectiviteit tegen de malariaparasiet in muizen. Vervolgens werd dit verder ontwikkeld tot artemisinine, het betreffende malariamedicijn.
Dus elke stap die tot een uiteindelijk succes leidde, was er eentje die brak met de gelauwerde “traditionele” kruidengeneeskunde. Het enige wat die oude tradities en wijsheden opleverden in dit voorbeeld, was een vage aanwijzing van een of andere struik, uit een berg van 2000 recepten.
De rest was nauwgezet, wetenschappelijk onderzoek om de stof te isoleren en te toetsen. Om vervolgens alsnog, zoals ook bij aspirine, de boel farmacologisch te optimaliseren, zodat de boel stabiel is, effectief is en je weet wat voor dosering je binnenkrijgt. Allerlei zaken die de alternatieve hoek ontbeert.
Om dit een winst van de alternatieve hoek te noemen is ronduit lachwekkend. Als ik een boek zou lezen genaamd ‘2000 vet goeie ideeën’ en slechts één van deze ideeën was deels bruikbaar, zou ik dit niet per se een goed boek vinden. En ik zou al helemaal niet gaan roepen dat we juist in die andere 1999 moeten investeren , omdat deze de vooruitgang zouden stuwen. Terwijl er dus ook nog hartstikke veel werk nodig was om dat ene enkele idee tot praktisch wasdom te brengen.
Onzinprakje
Er wordt nu een prakje opgediend van behandelingen die het reguliere circuit al een hele poos erkent, dingen die half kloppen en uit hun verband worden getrokken en simpel onjuiste beweringen. En dat moet dan doorgaan voor alternatieve wijsheid die schandaleus genoeg nu pas het reguliere systeem indruppelt.
De samenwerking tussen lichaam en geest wordt al meer dan een eeuw erkend door het reguliere circuit. Dit wordt ook wel psychosomatische geneeskunde genoemd en gaat bijvoorbeeld over hoe stress het zenuwstelsel beïnvloedt. De biopsychosociale benadering13 is al sinds 1977 het standaardmodel en zit in elke huisartsenopleiding. Waar het vaak mis gaat in de alternatieve hoek, is dat deze samenwerking wordt opgerekt tot zeer concrete beweringen, zoals “kanker ontstaat in de geest” of iets in die trant, terwijl de werkelijkheid stukken complexer is.
Dan de bewering dat je suiker moet laten staan omdat dit ontstekingsbevorderend is. Wat de wetenschap hierover laat zien is geen hogere wiskunde: een aanhoudende hoge inname van toegevoegde suikers gaat gepaard met overgewicht en overtollig vetweefsel werkt weer ontstekingen in de hand. Dit is indirect, dosisafhankelijk en via een omweg.
Suiker = ontstekingsbevorderend is exact het soort stellige claim dat je vindt in de alternatieve hoek, omdat er ogenschijnlijk een kern van waarheid in zit en het lekker werkt om angst mee te zaaien. Maar een beetje journalist pent dit nooit zo neer. Daarbij is het al meer dan een eeuw bekend dat suiker dik kan maken en ligt er sinds begin deze eeuw al een focus op minder suiker eten vanuit de mainstream en de zorg.
Vervolgens de claim dat gezonde voeding allerlei klachten vermindert. Dit klopt. Maar dit is, nogmaals, geen alternatieve benadering en dat is het nooit geweest. Voor diabetes type 2 zijn voeding en leefstijl al decennialang fundament van de behandeling.14
Ook het belang van een gezonde darmflora is al heel lang erkend. Dat er in het commerciële alternatieve circuit allerlei extreme claims over worden gemaakt met dure darmfloratestjes en potjes probiotica, is een ander ding. Daar zit het bewijs niet. Wederom geen punt voor alternatief.
Kortom, hier wordt weer van alles uit verband getrokken om het alternatieve circuit maar punten toe te kennen, terwijl de betreffende claims hier geen enkele reden toe geven.
Haar huisarts wuifde dit alles eerder naar eigen zeggen weg. Dat zou kunnen, ik kan dat niet controleren. Dat zou laakbaar zijn. Maar een goede huisarts wuift juist de overgecommercialiseerde varianten van deze behandelingen weg. Haar huisarts is volgens mij niet de vaandeldrager voor de gehele medische wereld.
Critici geloven dit niet. Critici kunnen dit heel goed feitelijk onderbouwen. In tegenstelling tot voorstanders van de alternatieve zorg, zoals nu ook weer blijkt uit deze nageboorte van een opiniestuk.
Opioïdencrisis
Echt een duizelingwekkende alinea.
Ten eerste, de basisredenering: we hebben placebo’s (grofweg behandelingen die in de kern werken, doordat mensen verwachten dat ze werken) nodig, omdat verkeerd medicijngebruik veel schade aan kan richten? De eventuele schade die medicijnen aanrichten, zegt toch helemaal niets over de effectiviteit van een eventueel alternatief? Waarom zou je iemand een goed werkend medicijn onthouden om diegene een niet effectief alternatief aan te bieden? Dan ontneem je dus iemand goede zorg. Daarbij is het sowieso een slecht idee om met placebo’s te gaan behandelen, aangezien de patiënt dan dus helemaal niet meer weet of-ie een dokter en diens behandeling wel kan vertrouwen.
Ook gaan de cijfers die ze aanhaalt over álle overdoses, dus ook illegale pillen, heroïne en fentanyl. Sterker, bij 69 procent van de drugsoverdosissterfte in 2023 waren synthetische opioïden betrokken, vooral illegaal fentanyl. Daarom stelt het CDC juist expliciet15 dat de door Kragtwijk aangehaalde opiatencrisis niet langer wordt aangejaagd door voorgeschreven medicijnen.
Schadelijk opioïdengebruik is natuurlijk wel een probleem. En dat moeten we oplossen, door het reguliere systeem te verbeteren, want dat is uiteraard niet perfect. Maar niet door er allerlei niet-werkende onzin bij te gooien.
De eerste zin heeft vooral betrekking op de alinea ervoor. “Waarom zouden we in vredesnaam niet mensen helpen met acupunctuur als het andere middel zo destructief is?”
Een schoolvoorbeeld van een vals dilemma. Het gaat erom per persoon of een behandeling of medicijn nodig is. Zo ja, dan is een behandeling die niet werkt, geen goed alternatief.
Het is echt straalbezopen wat hier wordt gesuggereerd. Iemand die een goed werkend medicijn slikt, had je net zo goed naar een naaldengoochelaar kunnen sturen, omdat een brede categorie aan medicijnen en harddrugs in andere gevallen, in een andere context, schadelijk kunnen zijn. Hoe bestaat het dat dit wordt afgedrukt in NRC?
Vervolgens wordt de sprong gemaakt naar het milieu. Want als een behandeling of supplement geen ecologische impact heeft, werkt het ineens wel? De luchtvaart is ook vervuilend, dan maar met een vliegend tapijt op vakantie?
De lezer wordt nu wijsgemaakt dat alternatief schoon is en regulier milieuvervuilend. Traditionele Chinese Geneeskunde is juist een van de grootste aanjagers van de handel in bedreigde diersoorten.16 17 In kruidenpreparaten zijn regelmatig zware metalen aangetroffen,18 19 terwijl reguliere medicijnen daar juist extra streng op worden gecontroleerd. Volgens mij worden homeopathische onzinpillen en supplementen die niks voor je doen, ook massaal verkocht in plastic potjes. Overbodige belasting voor het milieu. IJsbaden kosten naar ik weet ook ontzettend veel energie. Zo kan ik nog wel even doorgaan.
Maar ja. Eerst was het punt nog dat acupunctuur misschien wel kon helpen tegen klachten. Nu is het in ieder geval niet milieuvervuilend. Dit is hoe je professioneel de doelpalen verzet.
Twee maten?
We gaan weer op drogredensafari. Wat op het reguliere circuit valt aan te merken, maakt het alternatieve circuit niet heilzaam. Het stuk waar ze naar verwijst, is vooral een pleidooi voor minder blindstaren op evidence based en meer focus op aandacht en communicatie naar de patiënten toe.
De auteur weet verder ook geen voorbeelden te geven van behandelingen die niet goed zijn onderbouwd in het reguliere circuit, terwijl daar heus wel een en ander bekend over is. Zoals artroscopische chirurgie bij artrose.20 En dat gebeurt dus ook nu niet meer, hoera voor voortschrijdend inzicht.
Vervolgens worden hier drie verschillende graden van bewijs op een hoop geveegd. Namelijk:
Onvoldoende getoetst, oei
Getoetst en gefaald, doei
Strijdig met de kennis die er is, c.q. losgezongen nonsens, foei
In het algemeen draait ‘evidence based’ niet om dat alles wetenschappelijk volledig is aangetoond, maar ook om de kennishiaten die er onvermijdelijk zijn, logisch in te vullen. In lijn met wat er al is. Bioresonantie en astrologie staan haaks op veel dingen die we al weten (foei). Als je dat inzet, ben je niet alleen bezig met behandelingen waar geen bewijs voor is (oei). Je gaat juist tegen de bestaande kennis in (foei). Een groot verschil. Alternatieve behandelingen als homeopathie zijn juist wel hartstikke goed getoetst. En hebben de test niet doorstaan. Dan houdt het op. Doei.
Dus ja, veel in het reguliere circuit is onvoldoende getoetst. Maar dat is niet hetzelfde als onvoldoende werkzaam. (Dit is een redenering waar juist de alternatieve hoek altijd mee schermt, in mijn ervaring.)
Het is juist reden om meer te testen in het reguliere circuit, in plaats van doodgeteste middelen in het alternatieve circuit de spreekkamer in te frommelen.
De replicatiecrisis waar de auteur op doelt, duikt voornamelijk op in specifieke hoeken, met name in de psychologie en het preklinische labonderzoek. Juist veel minder bij gerandomiseerde onderzoeken waarop richtlijnen zijn gebaseerd. Dus ook dit is weer bodemschrapen naar argumenten.
Is het niet opmerkelijk dat de auteur van het reguliere circuit de strengst mogelijke wetenschappelijke selectiecriteria eist en die ineens loslaat voor alternatieve behandelingen?
Uit de duim gezogen pijlers
Zoals gezegd: nee. Mindfulness is niet ontstaan door het buiten de gebaande paden denken in de alternatieve zorg. Het is ontstaan door reguliere wetenschap. Van EMDR zou je inderdaad nog, als je heel ruimdenkend bent, kunnen stellen dat het alternatieve gedeelte de innovatie heeft gestuwd. Maar de effectiviteit ervan komt met name door elementen die je elders ook vindt, dus daar kun je op zich vraagtekens bij zetten.
Bovendien: waar haalt de auteur deze twee pijlers, veiligheid en creativiteit, vandaan? Ik kan namelijk wel wat pijlers verzinnen: politieke gewilligheid, wetenschappelijke geletterdheid, verlaging van de zorgkosten, verlaging van de werkdruk in de zorg, noem maar op.
Toevallig schetsen deze twee uit de duim gezogen pijlers wel weer exact het zwart-witbeeld dat de auteur voor ogen heeft. Regulier is veilig, edoch log, streng en conservatief. Alternatief is creatief. Schoon, heilzaam en goed.
En zelfs met deze oogkleppen op, beschrijft ze niets nieuws. Het bedenken van ideeën en vervolgens nauwgezet toetsen op veiligheid en effectiviteit is exact wat er gebeurt in de wetenschap. Bijvoorbeeld in de kruidengeneeskunde. En als dat de boel doorstaat, is het dus regulier en niet meer alternatief. En tal van andere dingen die blijven dus alternatief.
Daarbij schrijft ze dat ze eerlijk moet toegeven dat ze de implicaties niet kan overzien. Dat is inderdaad nogal wiedes, gezien de supernova aan redeneerfouten die ons tot nog toe ten deel vielen. Tevens zorgwekkend, het gaat hier over patiëntveiligheid. Over leven en dood. Het zou fijn zijn dat, wanneer je hier allerlei dingen over neerpent in de landelijke krant, eventueel wel iets van implicaties zou kunnen overzien. Dat lijkt me wel het minst. Dat is nou ook weer net waar die verdomde wetenschap en farmacologie om draait: veiligheid. De implicaties overzien van een medicament of behandeling.
Artsen deden vroeger maar wat? Nee. Artsen roeiden altijd met de riemen die ze hadden, die werden steeds beter door de vooruitgang in het medische circuit. De enige die maar wat doet in deze, is de auteur zelf.
Dedain
Het dedain voor alternatieve behandelingen moet verdwijnen, dixit Kragtwijk. Maar dit dedain zal alleen maar toenemen als pleitbezorgers niet eens in staat zijn een enkele logisch consistente alinea zonder feitelijke onjuistheden neer te pennen in de landelijke krant.
‘De voorbeelden hierboven laten zien dat wetenschappelijke ogen alternatieve geneeswijzen naar een hoger plan tillen, alleen vormt de alternatieve geneeskunde geen onderzoekstak die veel respect oplevert, waardoor knappe koppen er niet willen werken. Zo gaat veel denkkracht verloren en wordt de innovatie in de zorg geremd.’
Ah, we draaien de boel weer eens om. We moeten serieuzer kijken naar alternatieve behandelingen (en dus niet “geneeswijzen”, want ze genezen niks) omdat er anders geen knappe koppen willen werken? Nee! Er werken nauwelijks knappe koppen, omdat knappe koppen inzien dat die hoek hen vakinhoudelijk niks substantieels te bieden heeft. En uit het onderzoek dat eerder wel is gedaan door diezelfde knappe koppen, weten we dit. Dus dat onderzoek heeft al plaatsgevonden. En leverde dus niks op.
“We hebben nu zo’n grote afkeer van alternatieve zorg, dat we niets onderzoeken, óók niet de veiligheid van methodes.”
Zowel naar effectiviteit als veiligheid van alternatieve behandelingen is volop onderzoek gedaan. Sommige mensen willen gewoon de resultaten niet onder ogen zien, waardoor ze blijven vragen om meer onderzoek. Er is geen goudmijn aan rct’s of iets dergelijks die nog opgegraven moet worden, het veld is gewoon uitgegraven en leeg en had uiteindelijk weinig tot niets te bieden. Voor sommige behandelingen is dan misschien wel weinig onderzoek gedaan, maar sommige dingen zijn dan ook zo van de pot gerukt dat het echt van de zotte zou zijn om daar onderzoek te laten doen. Zelfs naar homeopathie, biomedisch luchtgitaar, is volop wetenschappelijk onderzoek gedaan, waaruit blijkt dat het totale nonsens is en alsnog zijn er hele volksstammen die dit bewijs wegwuiven. Dus, why bother?
“Mensen die de reguliere zorg ‘uit hebben gespeeld’ en zoeken naar alternatieven, worden niet beschermd.”
Nu wordt-ie helemaal mooi. Het is natuurlijk je eigen keuze of je het alternatieve circuit gaat verkennen, maar vervolgens stellen dat het de schuld is van de wetenschap dat je niet genoeg beschermd bent tegen het alternatieve circuit?
“Zo ben ik jarenlang naar een Thaise masseur gegaan die mijn nek kraakte, totdat NRC schreef hoe gevaarlijk die methode was omdat je er een herseninfarct van zou kunnen krijgen.”
Dit betekent toch juist dat het wel is onderzocht? Door de reguliere sector. Die je dus juist heeft beschermd? En het was dus wederom niet de alternatieve sector die haar op de gevaren wees. Maar wel haar geld kreeg. Waarvan akte.
Veiligheid
Nu wordt acupunctuur ineens als volledig veilig gepresenteerd. Dat is het niet, ook acupunctuur kent gedocumenteerde risico’s,21 zoals infecties, risico’s op hersenbloedingen en schade aan het zenuwstelsel. En in enkele gevallen letsel dat leidde tot de dood. De kans hierop is overigens erg klein, maar het is dus niet risicovrij.
Ze schrijft dus dat ze dit soort veiligheidsrisico’s getoetst wil hebben. Maar dat is dus al gebeurd. De risico’s zijn bekend. De schrijfster is alleen zelf weer eens niet goed op de hoogte. Ze vraagt dus om een soort systeem waarin het reguliere circuit dingen uit het alternatieve circuit test op de veiligheid, om vervolgens deze niet effectieve behandelingen de markt op te slingeren onder het mom van “veilig”.
Alsof een dergelijk keurmerk niet misbruikt zou worden om het te verkopen als effectief, iets wat tegenwoordig al regelmatig gebeurt bij behandelingen die worden aangeboden door zorgverzekeraars. “Het Zilveren Kruis vergoedt bioresonantietherapie en homeopathie in een aanvullend pakket22, dus het zal wel iets van werkzaamheid hebben.”
Dit zou mensen dus eerder lokken naar een niet-gereguleerde markt. Want ze heeft best een punt als ze zegt dat er veel mensen zijn die niet geholpen worden door de reguliere zorg. Maar die worden geenszins geholpen door een keurmerk van veiligheid. Je kunt immers nooit van iets stellen dat het 100 procent veilig is, zie acupunctuur.
En van andere behandelingen zouden we dan zeggen dat ze onveilig zijn, wat zou dat toevoegen? Dat gebeurt namelijk al in het geval van bijvoorbeeld chiropraxie. De gevaren zijn prima gedocumenteerd. Een officiële stempel zal niks doen voor mensen die regelmatig naar een chiropractor gaan. Die trekken zich meestal al niks aan van het reguliere circuit, dus waarom een godsvermogen investeren in het categoriseren van allerhande kwakzalverij?
De auteur eist niet alleen het recht op openbaar luchtfietsen, maar ook op gesubsidieerde luchtzijwieltjes.
Longevity. Tuurlijk
Nu wordt de longevity hype er ineens bijgesleept. Longevity is een term die meerdere dingen dekt. Inderdaad een tak van de wetenschap die zich bezighoudt met verouderingsbiologie. Maar ook een tak van de wellnessindustrie die zich voordoet als wetenschap en legitieme wetenschapsdisciplines misbruikt om bloedtestjes en supplementen te verkopen.
Van wellness-longevity is juist bekend dat het meer fopgeneeskunde behelst: je hebt er helemaal niet zoveel aan om alle waarden van je bloed te weten. Er is vaak sprake van een false positive, ga zo maar door. Wat weer het risico op overbehandeling verhoogt, wat de zorgkosten weer stuwt. En zorgen en stress voor de patiënt. Dus zo zaligmakend is dit allemaal niet echt.
“In de reguliere zorg wordt een patiënt pas behandeld als die boven of onder een maximum zit; longevity kijkt naar het verloop.”
Dit is wederom een karikatuur. De reguliere zorg kijkt juist wel naar trends en risicoprofielen, alleen wel op een manier dat je er echt iets mee kan. Prediabetes is bijvoorbeeld gebaseerd op bloedwaardes die omhoog kruipen. Bij nierfunctie, bloeddruk en cholesterol wordt ook naar het verloop gekeken.
En longevity is niet de heilige graal van gezond oud worden die ze denkt dat het is. Zet je deze twee zo tegenover elkaar, lijkt het inderdaad alsof we lessen moeten trekken uit de longevityhoek. Dat is, zoals nu wel duidelijk is, de tendens van het hele stuk. Iets wat prima is geregeld in de reguliere zorg, wordt weggezet als voorbeeld van hoe fantastisch vernieuwend de alternatieve hoek is.
Hoe krankzinnig deze alinea is, heb ik al behandeld bij de titel. Maar nogmaals: ook als behandelingen preventief iets zouden bewerkstelligen, zou daar iets van bewijs voor moeten zijn. Is er niet, want het is allemaal gebakken lucht.
Toch regulier
Zoals gezegd is er genoeg aan te merken op de reguliere zorg. Maar je kiest er zelf voor om bakken met geld te sluizen naar een industrie waarvan we weten dat die niks voor je doet. En nu je er dus achter bent al die dingen niks voor je deden, tik je een opiniestuk in het NRC, waarin je toch vindt dat we positief moeten denken over al die behandelingen die dus niks voor je deden en waar je duizenden euro’s op kapot hebt geslagen?
Maar erger nog, lees verder.
Volgens haar hielpen de “alternatieve” pilletjes en wat niet al wel enigszins tegen de pijn, maar wat uiteindelijk echt werkte? Echt genas? Antibiotica.
Specifiek was ze, voor zover ik kan opmaken uit de tekst, door een regulier arts in een alternatief jasje gediagnosticeerd met SIBO, small intestinal bacterial overgrowth. Dat wordt inderdaad in Nederland niet erkend als standaarddiagnose. 23
De test om SIBO te onderscheiden van PDS is dus te zwak en onbetrouwbaar en wordt daarom doorgaans niet aangeraden. Vanuit terughoudendheid, niet vanuit gebrek aan interesse of iets dergelijks. Wederom niet echt een win voor het alternatieve circuit, want het is dus vooralsnog helemaal niet duidelijk of ze daadwerkelijk last had van SIBO. Of wel gewoon een specifieke vorm van PDS.
De specifieke antibioticakuur, naar eigen zeggen “niet schadelijk voor je darmen”. Dat kan in combinatie met de darmklachten maar een antibioticum zijn, namelijk rifaximine, wat internationaal de eerste keus is voor de behandeling van SIBO.24
Rifaximine wordt in de VS sinds 2015 voor prikkelbare darm met diarree voorgeschreven25. Er is in Nederland discussie over of dat hier ook voor PDS moet worden voorgeschreven.26
Dit pleit wederom eerder voor de wetenschap, het reguliere circuit en specifiek het continu verbeteren ervan, dan voor de alternatieve kijk. Want uiteindelijk is ze geholpen door antibiotica. En dat kunnen we moeilijk alternatief noemen.
Kortom
Daarmee is de anekdote onbedoeld treffend voor het hele stuk.
Wat het reguliere circuit juist goed doet, wordt als winst voor het alternatieve circuit gepresenteerd en waar het reguliere circuit zichzelf zou moeten verbeteren, wordt ook meteen de alternatieve behandeling erin gefietst als superieure optie, waar het dat niet is. Dat alles opgekleurd met een verfbom aan drogredenen, feitelijke onjuistheden en armetierige beeldkeuze.
Het is net als alternatieve behandelingen zelf, maar dan in geschreven vorm. Journalistieke kwakzalverij van de bovenste plank, waarop ook de doos met acupunctuurnaalden staat.
N.B.
In een eerder versie van dit artikel werd EMDR onder exposure-therapie geschaard, maar het leent allerlei elementen eruit. Later is ook de alinea over beperkt bewijs met betrekking tot mindfulness, inclusief de voetnoot, toegevoegd.
Kan je dit gratis artikel waarderen?
Overweeg dan een donatie, als je mij financieel wil steunen. Of beter nog: word lid van de betaalde nieuwsbrief, dan krijg je er iets voor terug.
Haake M, Müller HH, Schade-Brittinger C, et al. German Acupuncture Trials (GERAC) for chronic low back pain: randomized, multicenter, blinded, parallel-group trial with 3 groups. Arch Intern Med. 2007;167(17):1892–1898. doi:10.1001/archinte.167.17.1892 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/17893311/
Cherkin DC, Sherman KJ, Avins AL, et al. A randomized trial comparing acupuncture, simulated acupuncture, and usual care for chronic low back pain. Arch Intern Med. 2009;169(9):858–866. doi:10.1001/archinternmed.2009.65 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/19433697/
Institute of Medicine. Women and Health Research: Ethical and Legal Issues of Including Women in Clinical Studies. Washington, DC: National Academies Press; 1994. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK236583/
Zucker I, Prendergast BJ, Beery AK. Pervasive neglect of sex differences in biomedical research. Cold Spring Harbor Perspectives in Biology. 2022;14(4):a039156. doi:10.1101/cshperspect.a039156 https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC9121903/
Bisson JI, Roberts NP, Andrew M, Cooper R, Lewis C. Psychological therapies for chronic and recent-onset post-traumatic stress disorder (PTSD) in adults. Cochrane Database Syst Rev. 2013;(12):CD003388. doi:10.1002/14651858.CD003388.pub4 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/24338345/
Davidson PR, Parker KCH. Eye movement desensitization and reprocessing (EMDR): a meta-analysis. J Consult Clin Psychol. 2001;69(2):305–316. doi:10.1037/0022-006X.69.2.305 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/11393607/
Lee CW, Cuijpers P. A meta-analysis of the contribution of eye movements in processing emotional memories. J Behav Ther Exp Psychiatry. 2013;44(2):231–239. doi:10.1016/j.jbtep.2012.11.001 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/23266601/
Rosen GM. Revisiting the Origins of EMDR. J Contemp Psychother. 2023;53(4):289–296. doi:10.1007/s10879-023-09582-x https://link.springer.com/article/10.1007/s10879-023-09582-x
Kabat-Zinn J. Some reflections on the origins of MBSR, skillful means, and the trouble with maps. Contemporary Buddhism. 2011;12(1):281–306. doi:10.1080/14639947.2011.564844 https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/14639947.2011.564844
Teasdale JD, Segal ZV, Williams JMG, et al. Prevention of relapse/recurrence in major depression by mindfulness-based cognitive therapy. J Consult Clin Psychol. 2000;68(4):615–623. doi:10.1037/0022-006X.68.4.615 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/10965637/
Jonkers A. Mindfulness: overtuigend bewijs blijft uit. Skepter. 2022;35(2). https://skepsis.nl/mindfulness-overtuigend-bewijs-blijft-uit/
Miller LH, Su X. Artemisinin: discovery from the Chinese herbal garden. Cell. 2011;146(6):855–858. doi:10.1016/j.cell.2011.08.024 https://www.cell.com/fulltext/S0092-8674(11)00950-0
Engel GL. The need for a new medical model: a challenge for biomedicine. Science. 1977;196(4286):129–136. doi:10.1126/science.847460 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/847460/
NHG-Standaard Diabetes mellitus type 2. Nederlands Huisartsen Genootschap. https://richtlijnen.nhg.org/standaarden/diabetes-mellitus-type-2
Centers for Disease Control and Prevention. Understanding the Opioid Overdose Epidemic. Atlanta: CDC; geraadpleegd 14 september 2026. https://www.cdc.gov/overdose-prevention/about/understanding-the-opioid-overdose-epidemic.html
World Wildlife Fund (WWF). Pangolin https://www.worldwildlife.org/species/pangolin
Traditional Medicine and the Pangolin Trade: A Review of Drivers and Conservation Challenges. Journal of Zoological and Botanical Gardens. 2024. https://www.mdpi.com/2673-7159/5/4/77
Saper RB, Kales SN, Paquin J, et al. Heavy metal content of Ayurvedic herbal medicine products. JAMA. 2004;292(23):2868–2873. doi:10.1001/jama.292.23.2868 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/15598918/
Saper RB, Phillips RS, Sehgal A, et al. Lead, mercury, and arsenic in US- and Indian-manufactured Ayurvedic medicines sold via the Internet. JAMA. 2008;300(8):915–923. doi:10.1001/jama.300.8.915 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/18728265/
Moseley JB, O'Malley K, Petersen NJ, et al. A controlled trial of arthroscopic surgery for osteoarthritis of the knee. N Engl J Med. 2002;347(2):81–88. doi:10.1056/NEJMoa013259 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/12110735/
Chan MWC, Wu XY, Wu JCY, et al. Safety of Acupuncture: Overview of Systematic Reviews. Scientific Reports. 2017;7:3369. doi:10.1038/s41598-017-03272-0 https://www.nature.com/articles/s41598-017-03272-0
Zilveren Kruis, Vergoeding alternatieve geneeswijzen 2026, geraadpleegd 15 september 2026, https://www.zilverenkruis.nl/consumenten/vergoedingen/alternatieve-geneeswijzen
Multidisciplinaire richtlijn / NHG-Standaard Prikkelbaredarmsyndroom (PDS). Richtlijnendatabase, Federatie Medisch Specialisten & NHG. https://richtlijnendatabase.nl/richtlijn/prikkelbaredarmsyndroom/startpagina_-_prikkebaredarmsyndroom.html
Pimentel M, Saad RJ, Long MD, Rao SSC. ACG Clinical Guideline: Small Intestinal Bacterial Overgrowth. American Journal of Gastroenterology. 2020;115(2):165–178. doi:10.14309/ajg.0000000000000501 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/32023228/
Salix Pharmaceuticals. Salix Announces FDA Approval of Xifaxan® 550 mg for the Treatment of IBS-D (Irritable Bowel Syndrome with Diarrhea). Persbericht, 27 mei 2015. https://ir.bauschhealth.com/news-releases/archive/2015/27-05-2015
Van den Bogert S. Rifaximine kortdurend zinvol bij prikkelbaredarmsyndroom. Ge-Bu. 2024;58(9):e2024.9.12. https://www.ge-bu.nl/artikel/rifaximine-kortdurend-zinvol-bij-prikkelbaredarmsyndroom
Absolute waanzin dat de NRC dit stuk zo heeft doorgelaten.
Het ligt ook aan de locatie of een diagnose erkend is (regulier danwel 'alternatief): in de VS wordt SIBO gewoon door mainstream maag-lever-darm artsen gediagnosticeerd en behandeld, inderdaad met o.a. het genoemde antibioticum Rifaximine. Het centrale argument uit het NRC-stuk ('een alternatieve diagnose + behandelprotocol genas me') valt daarmee tevens om.